Wo kump de vastelaovend vandan ?

Vastelaovend is waarsjienlik óntsjtange oet ein of twiè fièste die vöäl auwer zin es ós vastelaovesfiès. Van oarsjprunk is 't ein Italiaans fiès dat op zien beurt weer veurtkump oet ei Romeins herdersfiès (lupercus) en ein Germaans offerfiès. De Romeine sjtinge toendertied bekènd óm hun óneuvertróffe viering van Lupercalia. Op 15 fibberwari offerde de priesters van Faunus bök, en leepe mit bokkekleijer door Roame. Ze sjlooge eederein mit reme van bokkelaer, ein saort van vröchtbaarheidsritueel.

Kinjerloos vrouluuj leete zich houwe in de houp te bevordere dat ze mooder zouwe waere. Eigelik viere veer gènne vastelaovend (allein de dinsdigaovend veur esjelegoonsdig) mae carnaval. D'r besjtaon mièrdere verklaoringe veur 't woord carnaval; Zao zou 't kómme van Carnevale (= vleisj vaarwel), of haet men zelfs getrach 't woord aaf te leije van Carrus Navalis (= sjeepskar) 't wagesjeep dat in de lente in de Riensjtreek woord veurtgetrokke (ós hedendaagse blauw sjuut).

De meis waarsjienlijke verklaoring is echter dat 't woord is aafgeleid van Carnelevarium (= opruime van 't vleisj). Dit woord wurt veur 't ièsj in 965 in Italie vermeltj. De datum wo-op veer carneval viere hink mit de paosje same. Carneval wurt gehauwte op de zóndig, maondig en deensdig veuraafgaonde aan de vastetied. Dizze vastetied vilt weer 40 daag veur de Paosje. Sinds 't concilie van Nicaea (325) vilt Paosje op de zóndig nao de ièsjte volle maon in de lente (tusje 22 mièrt en 25 april). De kèrkelikke en waereldlikke euverheid hubbe euverigens herhaoldelik sjtreng opgetraoje taege de oetsjpattinge die vashinge aan 't viere van carnaval. Zoa reej vreuger de blauw sjuut doar 't Rienlantj (van Kölle nao Hasselt) óm de vastetied aan te kondige, want de luuj hawwe nog geine kalender. Mae dees aankondiging woort door vöäle aangegrepe óm ins flink d'r taegenaan te gaon. Dit leep zoa oet de hantj dat de bisjöp 't oetrieje van de blauw sjuut lange tied verbaoje haet. Ten tieje van de reformatie woort de carnaval zelfs gans verbaoje.

Carnaval wurt op versjillende plaatse in de waereld gevierd. Waal doon ze 't euveral op hun eige meneer. Veer höbbe enne variant van 't zoagenaamde Rienlandse carnaval. Dat wilt zègke dat veur ós de carnaval begint óm 11 minute op 11 'sjmurges op de 11-de van de 11-de en eindigt óm 12 oer 'sjnachs veur esjelegoonsdig. De viering van carnaval op groate sjaol is zoan dieke hónderd jaor auwt in de groater plaatse in de buurt. Op de dörpe sjtamt 't viere van carneval van vlak veur de 2e wereldaorlog of enige jaore daonao. In de buurt van Muunsje viere ze carnaval (Fasching = aafgeleid van Fasnacht) vanaaf Epiphany (Driekeuninge) tot esjelegoonsdig. In Frankriek en deile van Engelantj viere ze allein de deensdig veur esjelegoonsdig ze neume 't dao respectievelijk mardi gras en Shrove tuesday (wat letterlijk allebei vètte deensdig beteikent).

In sómmige sjtökker van 't Belsj (róntj Malmedie) en in Frankriek viere ze micarème, de dónderdig van de derde waek van de vaste tied. Dat ze in Belsj-Limburg ouch allerlei haufvaste sjtoete hauwte haet genne historische mae enne kómmersjele achergróntj: ze kooste de kónkerensie mit de graote optochte in Nederlands-Limburg neet aan en zin daoróm de letste 40 jaor mer versjaove nao de driede of veerde zóndig van de vaste. 't Bóntste make de Spanjaarde 't waarsjienlijk, die tèlle zelfs esjellegoonsdig bie de carnaval. De Franse en de Spanjaarde hubbe 't fiès weer geëxporteerd nao Zuud-Amerika (Rio de Janeiro) en Noord-Amerika. In Noord-Amerika wurt carnaval, dat dao mardi gras heisj, allein gevierd in New Orleans, mae 't fiès geneet groate bekèndheid ónger de Amerikane en doert zónger vöäl pauze van 6 jannewari tot esjellegoonsdig. Via dit mardi gras fiès zin euverigens vöäl van de Sjpaanse en Franse volksmeziekinvloede in de jazz meziek terechgekómme. Auch is 't zoa dat de carnaval ein belangrieke rol haet gespeeld in de óntwikkeling van 't populaire theater, de óntwikkeling van leedjes in de eige inheemse tale en volksdanse in ós contreie.

 

Bron: Encyclopedia Britannia, Groate winkler Prins Encyclopedie, Spectrum encyclopedie, Omreup Limburg. © Harie van de Kösj veur C.V. de Pötters 1996